راهنمای ساخت محیط کشت
ساخت محیط کشت یک فرایند مهم در میکروبیولوژی است که برای کشت و پرورش انواع مختلف میکروارگانیسمها مورد استفاده قرار میگیرد. محیط کشت، در واقع محیطی است که شرایط مورد نیاز برای رشد و تکثیر میکروبها را فراهم میکند.
مواد تشکیل دهنده محیط کشت
- آب مقطر: حلال اصلی محیط کشت است.
- پپتون: منبع نیتروژن، آمینواسیدها و سایر ترکیبات آلی مورد نیاز برای رشد میکروبها.
- عصاره گوشت یا عصاره مخمر: منبع ویتامینها، مواد معدنی و عوامل رشد.
- آگار: یک ماده ژلاتینی که به محیط کشت حالت جامد میدهد.
- سایر مواد: بسته به نوع میکروارگانیسم مورد کشت، ممکن است مواد دیگری مانند گلوکز، نمک، خون و … به محیط کشت اضافه شود.
راهکارهای کشت میکروارگانیسم ها و کنترل محیط کشت
مراحل ساخت محیط کشت
- توزین دقیق مواد: مقدار دقیق هر ماده را طبق فرمول محیط کشت مشخص شده، وزن کنید.
- حل کردن مواد در آب: مواد را در آب مقطر حل کرده و محلول را به طور کامل هم بزنید.
- تنظیم pH: pH محیط کشت را با استفاده از اسید یا باز مناسب به مقدار مطلوب برسانید.
- اتوکلاو کردن: محلول را در اتوکلاو استریل کنید تا تمامی میکروارگانیسمهای موجود در آن از بین بروند.
- ریختن در ظروف کشت: محلول استریل شده را در ظروف کشت مناسب بریزید.
- ژل شدن محیط کشت: در صورتی که از آگار استفاده میکنید، اجازه دهید محیط کشت در دمای اتاق سرد شده و ژل شود.
تست GPT به منظور ارزیابی محیط کشت
انواع محیط کشت
- محیط کشت جامد: حاوی آگار بوده و برای کشت کلنیهای جداگانه میکروارگانیسمها استفاده میشود.
- محیط کشت نیمه جامد: مقدار آگار کمتری دارد و برای بررسی حرکت میکروارگانیسمها کاربرد دارد.
- محیط کشت مایع: فاقد آگار بوده و برای کشت میکروارگانیسمهایی که در محیط مایع رشد میکنند، استفاده میشود.
- محیط کشت عمومی: این نوع محیط کشت، طیف وسیعی از میکروارگانیسمها را پشتیبانی میکند و برای کشت اولیه نمونهها استفاده میشود. نمونهای از آن محیط نوترینت آگار است.
- محیط کشت غنی شده: این محیطها حاوی مواد مغذی اضافی مانند خون، سرم یا عصاره مخمر هستند و برای کشت میکروارگانیسمهای سختپسند استفاده میشوند. بلاد آگار نمونهای از این نوع محیط است.
- محیط کشت انتخابی: این محیطها حاوی ترکیباتی هستند که رشد یک نوع خاص از میکروارگانیسم را تقویت کرده و رشد سایرین را مهار میکنند. محیط EMB (Eosin Methylene Blue) برای جداسازی باکتریهای رودهای از این دسته است.
- محیط کشت افتراقی: این محیطها به تشخیص انواع مختلف میکروارگانیسمها بر اساس ویژگیهای بیوشیمیایی آنها کمک میکنند. محیط TSI (Triple Sugar Iron) برای تشخیص تخمیر قندها و تولید گاز هیدروژن سولفید توسط باکتریها استفاده میشود.
محیط کشت نوترینت آگار Merck 105450
نکات مهم در ساخت محیط کشت
- تمیزی و استریل بودن: تمامی ابزار و ظروف مورد استفاده باید کاملا تمیز و استریل باشند.
- دقت در توزین: حتی کوچکترین خطا در توزین مواد میتواند بر نتیجه آزمایش تاثیر بگذارد.
- تنظیم دقیق pH: pH مناسب برای رشد هر میکروارگانیسم متفاوت است.
- اتوکلاو کردن صحیح: اتوکلاو کردن ناقص میتواند باعث آلودگی محیط کشت شود.
روشهای اصلی استریل کردن محیط کشت :
1. استریل کردن با حرارت مرطوب (اتوکلاو):
- مکانیسم: استفاده از بخار آب تحت فشار بالا برای از بین بردن میکروارگانیسمها.
- کاربرد: مناسب برای استریل کردن محیطهای کشت حاوی آگار، محلولهای آبی و ابزارهای فلزی.
- مزایا: موثر، سریع و قابل اعتماد.
- محدودیتها: برخی مواد حساس به حرارت مانند آنتیبیوتیکها ممکن است با این روش تخریب شوند.
2. استریل کردن با حرارت خشک:
- کاربرد: مناسب برای استریل کردن ظروف شیشهای، ابزارهای فلزی و پودرهایی که نمیتوان با حرارت مرطوب استریل کرد.
- مکانیسم: استفاده از حرارت خشک در دمای بالا برای از بین بردن میکروارگانیسمها.
- مزایا: مناسب برای مواد خشک و مقاوم به حرارت.
- محدودیتها: زمان بر و نفوذپذیری حرارت خشک کمتر از حرارت مرطوب است.
محیط کشت وی آر بی آگار مرک MERCK VRB AGAR
3. استریل کردن با فیلتراسیون:
- مکانیسم: عبور دادن محلول از یک فیلتر با منافذ بسیار ریز برای جداسازی میکروارگانیسمها.
- کاربرد: مناسب برای استریل کردن محلولهایی که به حرارت حساس هستند مانند آنتیبیوتیکها، ویتامینها و برخی از محیطهای کشت.
- مزایا: حفظ مواد حساس به حرارت.
- محدودیتها: نیاز به فیلترهای خاص و زمان بر بودن.
4. استریل کردن با اشعه:
- مکانیسم: استفاده از اشعه گاما، اشعه ایکس یا اشعه ماوراء بنفش برای تخریب DNA میکروارگانیسمها.
- کاربرد: مناسب برای استریل کردن مواد بستهبندی شده و برخی از تجهیزات آزمایشگاهی.
- مزایا: موثر و نفوذپذیری بالا.
- محدودیتها: نیاز به تجهیزات خاص و ممکن است باعث تغییر در برخی مواد شود.
عوامل موثر در انتخاب روش استریل کردن:
- نوع ماده: مواد حساس به حرارت، مواد خشک، محلولهای آبی و …
- نوع میکروارگانیسم: برخی میکروارگانیسمها مقاومتر به حرارت یا اشعه هستند.
- حجم ماده: برای حجمهای زیاد، اتوکلاو مناسبتر است.
- نوع ظرف: ظروف شیشهای، پلاستیکی و …
- مواد افزودنی: برخی مواد افزودنی ممکن است با روشهای خاص استریل شدن تداخل داشته باشند.
